Sá myndina Invictus um daginn. Hún er nokkuð góð, get hæglega mælt með henni! Morgan Freeman klikkar náttúrulega nánast aldrei og það er heilmikið á bakvið það tal að hann eigi að fá Óskar fyrir þessa mynd, svo meistaralega breytir hann framburði sínum í suður afrískan. Sagan sjálf er líka góð.

Fyrir utan hvað sagan er góð þá eru þó nokkuð margar hliðstæður í tilfelli Suður Afríku með rugby annars vegar og Íslandi með handbolta hins vegar. Það sem flaug í gegnum huga minn eftir myndina var að þetta væri nákvæmlega sama dæmi og þegar við unnum silfrið 2008, allt í einu gátu allir sameinast um að vera vinir í smástund og öllu rifrildi um pólitík og fjármál var ýtt til hliðar eitt augnablik. Þjóðaríþróttir eru sko alls ekkert grín, það er ástæða fyrir því að þær eru kallaðar "þjóðar"íþróttir.

Hvað um það, ég get mælt með myndinni. Stelpurnar fá líka að sjá Matt Damon vel búttaðan eftir allmarga klukkutíma í gymminu svo strákarnir geta notað það til þess að draga þær með sér á bíódeit. Nema þeir náttúrulega vilji sjá slíkt sjálfir...

Nýleg niðurstaða héraðsdóms Reykjavíkur á þá leið að gjaldeyrislánin eins og þau hafa verið gerð hingað til hafi verið ólögmæt; það megi ekki tengja höfuðstól láns við gengi krónunnar (það er raunar nú þegar óbeint gert í gegnum verðtryggingu en það er annað mál).

Nú eru væntanlega hópurinn allur af fólki sem hugsar sér gott til glóðarinnar að fá leiðréttingu á gjaldeyrislánunum sínum, lækka höfuðstólinn um 30-50% eða ég veit ekki hvað. En eins og svo oft áður fylgir böggull skammrifi.

Ástæðan fyrir því að fólk tók gjaldeyrislán var að þau voru með mun lægri vöxtum. Svo er enn. Vextir á gjaldeyrisláni í sænskum krónum, svissneskum frönkum, japönskum jenum, bandarískum dollurum og breskum pundum eru sjálfsagt allir svipaðir eða í kringum 4-5% (óverðtryggt) eftir tryggingu lánanna. Vextir í íslenskum krónum eru hins vegar ca 10-13% eða hærri. Þrátt fyrir að fólk fengi 50% höfuðstólslækkun, yrðu vextir álíka háir eða hærri en ef gjaldeyrislánið fengið að sigla sinn sjó óáreitt. Áhrifin á heildar mánaðarlega greiðslu fer svo eftir því hve margra ára lánið er.

Það eru sjálfsagt einhverjir lagakrókar sem ég veit ekkert um sem hafa áhrif á þetta allt saman. Ég veit bara það eitt að ef fólk heldur að það sé við það að losna undan skuldabyrði sinni er það að vaða reyk. Það má e.t.v. reikna með því þó að fólk sem eigi fasteign sem allt í einu er með jákvætt eigið fé eftir lækkun höfuðstólsins muni nota tækifærið og reyna að selja hana, sérstaklega ef það á tvær eða fleiri fasteignir. Hvort það leiði svo til lækkunar húsnæðisverðs er ómögulegt að segja til um. Svo má náttúrulega benda á að bankarnir hafa í nokkurn tíma verið að bjóða 30% höfuðstólslækkun eða svo um leið og lánunum er breytt í íslenskar krónur á 6% vöxtum í þrjú ár ("teaser rates" eins og það er kallað í USA). Ekki var þeim úrræðum tekið stórkostlega fagnandi af fólki, líklega því fólk áttaði sig á að vextirnir væru of háir fyrir það í flestum tilvikum.

Það er þó eitt stórkostlega jákvætt við þetta og það er að vonandi leggjast gjaldeyrislán af að stórum hluta eftir þetta. Næstum 75% af lánum fyrirtækja eru í erlendri mynt og ef þeim yrði öllum breytt í íslenskar krónur lækka áhrif gengi krónunnar á verðbólgu í einum grænum hvelli - kallað "Exchange Rate Pass-Through Effects". Seðlabankinn getur þá farið að einbeita sér að því að lækka vextina hraðar en ella og haldið þeim lágum til lengri tíma í stað þess að vera sífellt að vera að berjast við að halda krónunni óeðlilega sterkri með háum skammtímavöxtum. Vextir Seðlabankans myndu þá loksins fara að virka af viti!

Það væri synd að segja að ég væri mjög aktívur á þessari síðu...

Það er fínt að frétta af mér til að gera langa sögu stutta. Frá því ég kom aftur hingað út eftir jól hefur dagskráin verið virkilega þétt, sérstaklega hvað varðar skólann. Fyrsta greinin er vonandi að fara líta dagsins ljós hvað úr hverju, þarf að fá leiðbeinandann til að lesa hana yfir og sjá hvort hann samþykki ekki að hún sé birtingarhæf. Ég er sjálfur nokkuð ánægður með hana þótt ég segi sjálfur frá.

Síðustu helgi var haldið til Skotlands, nánar tiltekið til Stirling þar sem BUCS (British University and College Sports) keppnin í víðavangshlaupum fór fram. Það var soldill kinnhestur að taka þátt í hlaupinu, brautin var svívirðilega erfið og formið var ekki upp á það besta en ég hef ekki verið askvaðandi duglegur í hlaupunum upp á síðkastið. Það verður þó að fara breytast bráðlega þar sem ég ætla að negla á Laugaveginn í sumar, m.a.s. búinn að skrá mig í sveit og ég veit ekki hvað! Það verður bræðrasveit vonandi en við Sveinn og Bjössi ætlum að mynda sveit ásamt nokkrum öðrum góðum drengjum. Sá dagur verður raunar í lengra lagi því sama dag er svo brúðkaup hjá Andra og Stefaníu úr hagfræðinni. Fyndið hvað fólk í kringum mig er annaðhvort að eignast fyrsta barnið sitt, giftast eða bæði.

Ekki meir að sinni, skal reyna að halda þessari síðu örlítið meira lifandi í framtíðinni.

Jæja, hvað segiði? Er kominn tími til að ég láti ykkur vita að ég sé á lífi?

Ég hef síður en svo verið atvinnulaus síðustu vikur, það hlýtur að vera besta merki þess að ég hef ekkert skrifað hér á vefinn lengi. Léttum 6.800 orðum var skilað inn til leiðbeinandans í dag og bíð ég bara "spenntur" eftir því að hann rífi það allt í tætlur svo ég hafi eitthvað til að endurskrifa um jólin. Flug heim er svo þann 16. des en ég yfirgef samt Exeter þann 15. þar sem ég ætla að heilsa upp á Hring og Matthildi í London áður en hoppað verður upp í flugvél og heilsað upp á snjóinn. Eða svo vona ég, það væri alveg hreint ljómandi að komast á skíði um jólin! Sakna þess frekar mikið að fá strengi í lærin af skíðaiðkun.

Það er annars frekar fátt að frétta þannig lagað. Dagurinn er þannig lagað bara í fínum skóli/æfing/skemmtan fíling sem er frekar mikið þægilegt. Það örlar á því að ég sé kominn í jólaskap, sérstaklega þar sem ég er ekki í neinum jólaprófum. Ég er raunar skráður í einn kúrs en ég þarf ekki að taka prófið í honum, þeir kalla það "ráðleggingarkúrs" nokkurn veginn - þeir mæla með því að ég taki prófið til að tjekka á því hvort ég viti hvað ég sé að gera en ég er ekki skyldaður til þess. Það er raunar frekar þægilegt m.v. marga aðra sem eru í 2-3 kúrsum og með rannsóknarskyldu að auki á bakinu. Það er líklega þess vegna sem ég er kominn hvað lengst, allavega textalega séð, af 1. árs nemunum. Önnur ástæða er líklega sú að leiðbeinandinn minn ráðlagði mér að byrja strax að skrifa. Venjan er sú að fyrstu drög eru skelfileg og þau skrifuð og endurskrifuð aftur og aftur. Svo við álitum að það væri best að skrifa fyrstu drög strax. Í dag er ég feginn að hafa verið ýtt í það strax, ég er þá 10.000 orðum nær því að geta skilað inn einu stykki ritgerð. Ekki nema 70-90þ. orð eftir...

Annars kíkti Sölvi nokkur meistari Guðmundsson hingað og tryllti lýðinn! Helvíti gaman að tala íslensku einu sinni augliti til auglitis, of langt síðan maður fékk tækifæri til þess. Það var hið besta skemmtan að sjá framan í kallinn og er frjálsíþróttafólk, og aðrir, hér með látið vita að sem fyrr er það meira en velkomið í heimsókn.

Þá er það orðið opinbert: ég er meistari! Og ég get sveiflað gráðu sem segir það!

Fékk s.s. einkunnina fyrir ritgerðina í gær. Niðurstaðan varð 71 af 100 en það telst víst "distinction" á engilsaxnesku en lágmarkið fyrir slíkt er 70. Það mun vera svona svipaður status og "ágætis einkunn" heima á Íslandi. Ég mun því útskrifast með 74 meðaleinkunn úr öllu mastersnáminu sem ég get ekki annað en verið sáttur við. Held að ég hafi verið sá eini úr Money & Banking prógramminu sem var með yfir 70. Baráttan var hins vegar hörð meðal doktorsnemana sem voru í masternum í fyrra en einkunnirnar hjá okkur sex sem héldu áfram voru á bilinu 67-76. Við erum öll óttalegir nördar. Og stolt af því líka!

Hljóp víðvangshlaup síðasta sunnudag í St. Austell í Cornwall. Frekar slöpp braut, að vísu aurug en það sem verra var leiðinlega flöt svo ég náði mér aldrei á flug. Endaði 25. af ca. 100 og annar af Exeter University strákunum. Þið sem eruð með mig á Facebook getið kíkt á myndirnar.

Kíki svo til Írlands á fimmtudaginn og verð fram á sunnudag. Ætla að heimsækja írskan félaga minn frá síðasta ári. Sölvi meistari Guðmundsson kíkir svo í heimsókn eftir rúmar tvær vikur og verður í nokkra daga. Hressandi að tala íslensku einu sinni, of langt síðan ég gerði það hér í Exeter.

Athyglisverð hegðunartilraun:

Peningar í krúsinni

Ég man ekki nákvæmlega hvenær en einhvern tímann snemma á 9. áratug síðustu aldar var ákveðinn leikur þróaður af sálfræðingi (minnir mig, frekar heldur en hagfræðingi). Leikurinn var einfaldur. Tveir leikmenn, A og B, spiluðu "leik" þar sem A fékk alltaf fyrirfram ákveðna upphæð sem breyttist aldrei gefins í hverri umferð. Leikmaður B fékk hins vegar ekki neitt. Leikmaður A hafði hins vegar val um að gefa B hluta af upphæðinni. Þótt það hafi alls ekki verið skynsamlegt af honum frá hreinræktuðu hagfræðilegu sjónarmiði (að gefa hlut af auð sínum) þá gerði leikmaður A það nær alltaf og að meðaltali, eftir að hundruðu leikmanna voru látinn spila leikinn, í kringum 30-40%. Þetta renndi stoðum undir þá skoðun manna að mannfólkið væri í raun afskaplega gjafmilt og hinum bágstöddu yrði alltaf hjálpað af hinum ríku.

Raunveruleikinn, fyrir þá sem skoða stundum lífið utan bókanna og tilraunastofunnar, var hins vegar allt annar. Af því tilefni var nýr leikur, nokkurs konar þróuð útgáfa af upprunalega leiknum, spilaður.

Í þeim leik var báðum leikmönnum gefin í upphafi ákveðin upphæð. Leikmaður A fékk áfram gefins í hverri umferð vissa upphæð en B fékk ekki neitt. Leikmaður A gat hins vegar ekki aðeins gefið B eða ekki, heldur var einnig gert mögulegt fyrir A að taka eitthvað af B. Leikmaður A, sem fékk gefins í hverri umferð, gat þannig valið hvort hann tæki eitthvað frá B eða ekki. Að sama skapi gat hann gefið B eða ekki, alveg eins og í fyrri útgáfu leiksins.

Niðurstaðan varð nú allt önnur! Leikmaður B endaði í lokin sem slippur og snauður því A tók allt af honum! Það eitt að gera það mögulegt fyrir A að stela af B án þess að það kæmi niður á honum gerði það að verkum að hann einmitt stal af honum í stað þess að gefa með sér.

Ástæðan fyrir þessari hegðunarbreytingu er að mannfólkið vill aðeins látast vera hjálpsamt, það er það almennt séð ekki. Að gefa með sér er merki um fórnfýsi og slíkur eiginleiki er álitinn jákvæður í samfélagi manna (það er s.s. samfélagslegur kostnaður í því að gefa ekki). Hins vegar er það sterkara í eðli manna að sjá fyrst um sjálfan sig og eiginn hag. Sé það mögulegt að bæta hag sinn á kostnað mannorðsins sem fórnfús einstaklingur mun meirihluti mannkyns einmitt gera það. Hins vegar er ábatinn við að byggja upp mannorð sitt því hærri sem fleiri eru að fylgjast með þér. Séu fleiri augu að fylgjast með þér muntu heldur hjálpa náunganum en ekki. Auðvitað hugsið þið mörg með ykkur að þetta sé fáranleg fullyrðing en spáiði bara aðeins í þessu. Hvenær höfum við ekki öll látið undan hópþrýstingi? Það er nákvæmlega sama dæmi, við viljum vera hluti af því sem hópurinn í kringum okkur álítur ásættanlegt og viðurkennir.

Ekki ósvipað útgáfunni þar sem A mátti stela af B var fræg tilraun sem var sett upp í Stanford háskóla. Tveir hópar voru fengnir til að taka þátt í hegðunartilraun þar sem annar hópurinn átti að vera fangar en hinn fangaverðir. Eftir nokkra daga varð að hætta við tilraunina því "fangaverðirnir" fóru svo illa með "fangana." Þýska myndin Das Experiment fjallar um þessa tilraun.

Krúsin á Háskólatorgi er keppni milli þessara tveggja þátta: hvort viltu heldur vera góður við náungann og byggja upp mannorð þitt sem hjálpsamur einstaklingur eða taka úr krúsinni?

Ég held, án þess að vita nokkuð um það, að fæstir munu taka úr krúsinni á Háskólatorgi. Þvert á móti held ég að krúsin muni fyllast frekar en ekki. Alls ekki vegna þess að fólk er svo fórnfúst heldur því það álítur samfélagslegan kostnað þess að taka úr krúsinni of háan m.v. að gera ekki neitt eða jafnvel setja í hana.

Það skemmtilega við þetta er að það þarf ekki nema einn einstakling sem er gjörsamlega sama um mannorðskostnað sinn til að taka allt úr krúsinni, ekki bara það sem var upprunalega þar heldur allt saman. Það mun enginn aðeins taka 500kr. eða einhverja smávægilega upphæð úr henni (það er hár fastur kostnaður við að taka úr henni, háður því hve margir eru að fylgjast með þér). Annaðhvort verður hún algjörlega tæmd af einum einstaklingi eða fólk bætir í hana.

Ég spái því að bætt verði í hana, allavega mun hún ekki tæmast. Það er þó háð því að margir séu á staðnum allan tímann. Þegar kvölda tekur og fáir eru á ferð á Háskólatorgi mun mannorðskostnaðurinn við að taka úr krukkunni lækka hratt. Þá aukast líkurnar á því að einhver hrifsi allt saman úr henni. Ef krukkan yrði aðeins þarna í hádeginu á virkum dögum myndi hún aldrei tæmast.

Ég viðurkenni það fúslega að flestar bækur sem ég les eru tengdar hagfræði. Ekki af því ég er að læra hagfræði heldur af því að ég hef svo svakalega gaman af því að lesa hagfræðibækur, sérstaklega þær sem eru skrifaðar fyrir almenning. Það er bara eitthvað svo heillandi við hið ískalda álit hagfræðings sem stígur fram og segir hlutina eins og þeir eru út frá kostnaðar- og hagnaðarsjónarmiði; engar tilfinningar, bara ískaldur veruleikinn. Líklega er það ein ástæða þess að ég segi stundum of mikið af því sem mér finnst...

Þær eru ófáar bækurnar sem ég hef lesið sem eru skrifaðar af hagfræðingum en fyrir almenning. Mínar uppáhaldsbækur eru án efa "Freakonomics" og "Superfreakonomics" eftir Steven D. Levitt (hagfræðingur) og Stephen J. Dubner (blaðamaður). Superfreakonomics kom frekar nýlega út og ég kláraði hana ekki fyrir svo löngu. Bókin hefur verið mjög umdeild, eins og Freakonomics (fyrir þau ykkar sem hafa lesið Freakonomics, já mér finnst án nokkurs vafa að ríkið eigi að niðurgreiða fóstureyðingar!!), og hún er aðallega umdeild vegna tillögunnar sem þeir koma með sem á að redda vandamálinu með hækkandi hitastig á jörðinni. Ef efna- og eðlisfræðin er eins og þeir segja að hún sé, þá erum við komin með ódýra reddingu á hækkandi hitastigi á jörðinni. Margir hafa gagnrýnt bókina í ræmur fyrir utan einmitt hvað þetta er ótrúlega auðveld lausn; hún bara geti ekki virkað. Mér fannst samt kaflinn um hórumarkaðinn í Chicago meira umdeilanlegur. Kannski er global warming (hvað heitir það á íslensku aftur?) orðið svona þrungið tilfinningum að ísköld hagfræðigreining á hórumarkaðinum í Chicago hefur engin áhrif á engan.

Besti kaflinn í allri Superfreakonomics bókinni er samt endirinn. Örstuttur kafli (6 bls.) um apa sem var kennt að nota peninga. Ég bókstaflega öskraði af hlátri þegar ég las kaflann og verð að segja ykkur frá honum. Annars mæli ég eindregið með bókinni, hún kostar skít og kanil af Amazon (fyrir þá sem eru með tekjur í erlendum gjaldmiðli...)

Í stuttu máli var 7 hettuöpum (e. capuchin; 4 kvenapar, 3 karlapar) kennt að nota peninga. Aparnir eru þekktir fyrir að vera afskaplega gráðugir og smár heili þeirra hugsar um lítt annað en að matast og æxlast. Það tók marga mánuði en að lokum lærðu aparnir að þeir gátu fengið mat fyrir vissar skífur sem þeim var gefið á hverjum morgni. Þegar aparnir lærðu að skífurnar voru verðmæti var "verðinu" á matnum breytt; ein skífa keypti ekki lengur 3 vínber heldur bara 2. Að sama skapi gat ein skífa keypt 5 jarðaber í stað 3 áður. Aparnir breyttu matarkörfunni, keyptu færri vínber og fleiri jarðarber. Alveg eins og mannfólkið gerir þegar hlutfallslegt verð vara breytist; neyslusamsetningin breyttist.

Næst var athugað hvort þeir hugsuðu rökrétt (e. rational). Grunnforsenda ótal hagfræðimódela er að mannfólkið hugsi rökrétt. Hegðunarfræði (e. behavioral economics, blanda hagfræði og sálfræði) hefur samt margsýnt að svo sé ekki. Það kom í ljós að aparnir voru nákvæmlega eins og mannfólkið; þeir mikluðu tap fyrir sér samanborið við ágóða; þeir töldu meiri skaða (absolút séð) í því fólgið að tapa einu vínberi heldur en að græða eitt. Alveg eins og flestir mikla það fyrir sér að tapa 1000 kalli m.v. að græða 1000 kall. Þessi "órökrétta" hegðun hefur m.a. verið sögð ástæðan fyrir því hvers vegna hlutabréfamarkaðir geti hrunið á nánast einni nóttu.

Það langskemmtilegasta við allra tilraunina með apana og peningana gerðist í raun utan áætlunar.

Fyrst áttaði einn apinn sig á því að hann gat fengið fleiri skífur heldur en honum var skammtað daglega. Hvernig? Með því að stela þeim. Einn daginn réðist apinn á einn rannsakendann þegar hann kom inn í búrið með fullt af skífum og stal öllum skífunum. Til að ná skífunum til baka þurfti að múta öpunum. Þar með voru aparnir búnir að læra, því þeim var í raun umbunað en ekki refsað fyrir hegðunina, að glæpir borgi sig.

Það allra magnaðasta var þegar einn karlapinn gaf einum kvenapanum eina skífu. Einhverjir héldu að hann væri að sýna af sér góðmennsku því kvenapinn var svangur en það var ekki svo einfalt. Það liðu ekki nema örfáar mínútur þangað til þau höfðu skriðið út í næsta horn og höfðu samfarir. Rannsakendurnir trúðu því varla sem þeir sáu; "the first instance of monkey prostitution in the recorded history of science." Strax eftir að öllu var lokið kom kvenapinn með skífuna og keypti sér mat.

Það er svona lagað sem mér finnst svo gaman að lesa um; vandamálin og hegðun mannfólks eru skoðuð út frá sjónarhornum sem "eðlilega" er ekki einu sinni hugsað um að gera! Spurning um að hugsa aðeins út fyrir boxið! Hegðunarfræði er t.d. ótrúlega heillandi svið innan hagfræðinnar (háskólinn hér er, einn af fáum háskólum í landinu, með deild innan sálfræðinnar sem vinnur náið með viðskiptadeildinni) en hún er mjög lítið og illa rannsökuð samt sem áður.

Það eitt að sýna að mannskepnan sé í raun ekkert skárri en "vanþróuð" apategund sem hugsar um lítt annað en að matast og æxlast finnst mér afskaplega heillandi. Við erum óttalega óþroskuð í raun og veru og svo fjarri því að við högum okkur skynsamlega frá degi til dags.

Magnað! Alveg hreint magnað!

Heitasta fréttin heima er sú að McDonalds hafi verið lokað. Flestir Íslendingar fríka út, ekki af því þeir munu sakna keðjunnar svo mikið heldur því þeir eru loksins lausir við "helvítis alþjóðagróðafíknarfyrirtækið McDonalds." Skemmtilegasta kommentið sem ég sá kom frá ofurbloggaranum Agli Helgasyni sem sagði að það væri "dásamlegt frelsi að hafa ekki McDonald´s á Íslandi."

Mér persónulega er sama hvort MD sé til staðar heima á klakanum eða ekki, ég hef borðað þar 2-3 á ævinni. Svo ég er viss um að persónulega muni ég finna mér eitthvað annað að éta en hamborgara matreiddan að bandarískri fyrirmynd.

Það sem mér finnst magnaðast við fráhvarf MD eru viðbrögð Íslendinga! Sem Íslendingur í útlöndum finnst mér viðkvæðið gagnvart hnattvæðingu og alþjóðlegum fyrirtækjum hafa snúið 180° síðan ég fór af landi brott. Allt í einu eru raddir sem mótmæla alþjóðlegum fyrirtækjum hvað háværastar.

Þetta er fullkomlega "eðlilegt" í þeim skilningi að þetta hefur gerst áður. Hálf Asía varð vitlaus eftir Asíukreppuna '95-98 og mótmælendur hnattvæðingar bentu í sífellu á allt sem fór úrskeiðis þar; "helvítis alþjóðagróðafíknarfyrirtækin" höfðu skilið eftir sig sviðna jörð og eins gott að þau hypjuðu sig á brott og leyfðu Asíubúum að vera Asíubúar með sína austrænu menningu og sögu í friði.

Ég hnýt um þetta atriði sérstaklega af því ég mitt nám fjallar um mjög þröngt svið hnattvæðingar (erlent eignarhald á innlendum bönkum) og því er þetta svo augljóst fyrir mér, ég var bara í síðustu viku að lesa röksemdir andstæðinga hnattvæðingar. Ein af þeim röksemdum er einmitt að saga og menning þeirra landa sem hafa alþjóðleg fyrirtæki á borð við Burger King, McDonalds, Pepsi, Coca Cola o.s.frv. "skaðist" á þann hátt að hún verður einföld eða "eins og allar hinar." Önnur er að vöruframboð innan viðkomandi vöruflokks minnki því litlir staðbundnir framleiðendur hrekjast af markaðnum; ef verslun selur kók eða pepsi mun hún síður hafa aðrar gostegundir á boðstólnum af þeirri einföldu ástæðu að Coca Cola og Pepsi eru heimsþekkt vörumerki. Allir þekkja þau, jafnvel þótt þeir hafi aldrei drukkið kók eða pepsi!

Þetta er alveg rétt, bæði atriðin, og hefur margoft gerst. En þýðir það endilega að heildarábatinn (ábati framleiðenda og neytenda) verði lægri en ella? Er það endilega frelsishefting fyrir einhvern að hafa engin alþjóðleg fyrirtæki innan hagkerfisins? Er það "dásamlegt frelsi að hafa ekki McDonald´s á Íslandi?"

Nei auðvitað ekki! Það er hins vegar frelsi að leyfa rekstur MD á Íslandi, alveg eins og hvers annars fyrirtækis. En úr því það er svona mikið frelsi að vera laus við MD, ætti þá ekki að banna þeim að vera með verslun á Íslandi? Það væri jú m.v. röksemdafærslu andstæðinga hnattvæðingar betra fyrir landann því hann væri jú með meira fresli ekki satt m.v. röksemdafærslu Egils (sem mig grunar að margir eru sammála, eða hvað?) Hvað með Bauhaus á Íslandi? Ætti ekki að banna því alþjóðlega fyrirtæki að reka byggingarvöruverslun á Íslandi, því þeir eru alþjóðleg keðja? Hvað með Subway? Það mætti halda því fram, úr því að það ætti e.t.v. að banna MD á Íslandi. Hvað með að þrengja sjónarhornið á eitthvað enn minna s.s. innan viss lands í stað milli landa? Ætti að banna rekstur Byko á Þorlákshöfn af því Byko er svo stórt á byggingarvörumarkaðnum í Reykjavik? Fáir myndu halda því fram.

Þetta er að sjálfsögðu fáranleg röksemdafærsla og það er einmitt málið! Ef fyrirtæki sér sér hag í því að setja upp rekstur innan landamæra viss lands, hví ætti að banna það? Af hverju skiptir það máli hvort fyrirtækið sé með rekstur í öðru landi eða ekki? Ef íslensk hamborgarakeðja vill setja upp veitingastað í Bretlandi og veifa því að þeir noti aðeins "hreint íslenskt hráefni", ættu þá breskir eftirlitsaðilar að banna þeim að gera það því fyrirtækið væri þegar með rekstur í öðru landi?

Ástæðan fyrir gagnrýninni á alþjóðleg fyrirtæki er m.a. pólitík. Framleiðendur hamborgara í Bretlandi væru ekki par sáttir við að íslensk hamborgarakeðja setti upp keðju í Bretlandi svo þeir eru líklegir til að vera með læti í fjölmiðlum og annars staðar, saka íslenskt nautakjöt um að vera fullt af sjúkdómum og viðlíka. Önnur ástæða er að þjóðir hugsa fyrst um sinn hag og svo um hag heildarinnar. Það er ástæðan fyrir því að við lifum ekki í kjarnorkuvopnalausum heimi.

Þetta er ofboðsleg einföldun hjá mér og það er mjög líklegt að fólk sem hefur vit á því um hvað ég er að tala hugsi með sér að ég sé klikkaður. En kjarninn í þessu öllu saman hjá mér er að viðfangsefnið sem ég er að kljást við í mínu námi er að miklu leyti hlaðið sterkum tilfinningum, fordómum og grundvallarhugmyndum um samstarf; heildin getur verið meiri en summa allra partanna. Hugmyndin um alþjóðleg fyrirtæki er frekar ung í sjálfu sér (sérstaklega í tilviki banka og fjármálafyrirtækja) og hún er ein einfaldasta form samstarfs milli þjóða sem til er; báðar þjóðirnar, bæði heimaland fyrirtækisins sem og landið sem fyrirtækið setur starfsstöð í, fórna einhverju til þess að heildarábatinn geti verið meiri en fórn beggja þjóðanna samtals. Hvort þeim ábata eigi að vera dreift jafnt milli allra (sósíalismi) eða eins og hver og einn getur teygt sig eftir innan marka allra eðlilegra laga (kapítalismi) er val kjósenda innan hvers lands. Það er aldrei hægt að gera öllum til geðs.

Annars get ég sagt við aðdáendur McDonalds á Íslandi að þeir hafa ekkert að óttast. McDonalds verður aftur komið með veitingastað á Íslandi innan árs.

Í gær átti ég gott spjall við doktorsnema sem er við það að skila inn ritgerðinni sinni. Sérsvið hennar er vinnumarkaðshagfræði og snýst ritgerðin hennar um atvinnuleysisbætur og atvinnubótavinnu - nákvæmlega það sem greinin mín í Mogganum (sem sjá má hér) fjallaði um.

Daman, sem er tyrknesk, sagði mér að Tyrkir gerðu þetta, þ.e. enginn fengi atvinnuleysisbætur nema vinna fyrir þeim! Þar í landi hafi eitt sinn verið umræða um að umbreyta kerfinu í eitthvað svipað og gengur og gerist í mörgum öðrum löndum, þ.e. að vinnuframlag væri ekki nauðsynlegt til að fá bætur, en það var fljótlega hætt við þau plön því það hefði aukið kostnað hins opinbera of mikið. Þá er það meira og minna samfélagslega viðurkennt í Tyrklandi að það sé óhæft að fá atvinnuleysisbætur frá hinu opinbera án þess að vinna fyrir þeim. Það er ólíkt hugsunarhættinum á Íslandi og víða annars staðar að það sé "allt í lagi" að sjúga ríkisspenann án þess að vinna fyrir því. Ástæðan fyrir þessum grundvallarmun í hugsunarhætti er m.a. fólgin þeirri staðreynd hve múslímar eru margir í Tyrklandi; kóraninn nánast banni að fólk fái eitthvað án þess að vinna fyrir því. Svona svipað og með bannið gegn því að taka vexti af dauðu fé.

Áhrifin af þessu í Tyrklandi eru í stuttu máli þau sem ég benti á í greininni. Hún benti mér þó á fleiri afleiðingar s.s. langtíma bata á einstaklings- og samfélagslegri ábyrgð (samfélagið í heild lærir að það sé einmitt ekki í lagi að sjúga ríkisspenann), fleiri fyrirtæki (hæft fólk sem missti vinnuna stofnar fyrirtæki frekar en að fara í atvinnubótavinnu) sem aftur leiðir til aukinnar samkeppni og framleiðni og hærra menntunarstig (fólk fer í skóla frekar en í atvinnubótavinnu). Það getur meira en vel verið að ég lesi ritgerðina hennar. Hún getur þá montað sig af því að það séu fleiri en bara tveir einstaklingar (leiðbeinandinn og prófdómari) sem lesi ritgerðina.

Mér finnst alveg magnaður fjandi að þetta hefur ekki einu sinni verið rætt heima á klakanum, ábatinn er svo augljós!

Ég er feitur! Þjálfarinn Les sagði það, þó ekki svo ég heyrði. Hann hafði víst kommentað á það meðan ég hljóp víðavangshlaupið í gær (sunnudag) að "he still seems to be able to run, but he's become fat!" Ég fékk svo að heyra kommentið síðar um kvöldið frá einum félaga mínum í liðinu. Mér finnst þetta frábært komment, því nákvæmlega svona líður mér!

Hlaupið (8,3km) var annars í Plymouth í gær (þau sem eru með mig á Facebook getið e.t.v. skoðað einhverjar myndir þaðan) og það var frekar fjölmennt, rétt rúmlega 100 manns myndi ég giska á. Brautin var mjög hæðótt, mikið af 90° og 180° beygjum, gras nánast alla leið og einn og einn forarpyttur. Byrjunin var svakaleg; 90° eftir 50m og stutt einstigi eftir ca. 150m og þið getið ímyndað ykkur hvers konar rugl það var að troða 100 hlaupurum gegnum þá metra (ekki nema ca 10-15 þó) svo snemma í hlaupinu. Ég passaði mig á að byrja hægt og rólega, nýtti brekkurnar vel (einn félagi minn sagðist hafa haldið að ég myndi enda í næsta runna þegar ég tók fram úr honum í einni brekkunni... svona er að treysta/kunna að nota 15mm gaddana) og tók því í byrjun frekar skynsamlega. Ég náði splittum á hvern hring og þau voru þægilega jöfn (6:31 - 6:35 - 6:38 - 6:30). Það endaði svo á því, mér til furðu, að ég endaði 28. í mark og fyrstur af þeim sem kepptu fyrir háskólann. Ég var þó ekki fyrstur af öllum frá Exeter, það var slatti af liði frá Exeter Harriers á undan mér. En á heildina litið er ég bara mjög sáttur; ég get s.s. ennþá hlaupið en ég er vel feitur! Svo Les hafði alveg rétt fyrir sér! Ég er líka sáttur við að stífleiki eftir hlaupið er í lágmarki, sérstaklega eftir 40min recovery jog. Skal þó viðurkenna að fyrstu skrefin voru vel þung.

Rútínan er annars að komast í gang, ánægður með það. Fyrsti alvöru lærdómsdagurinn var í dag og mér varð þó nokkuð úr verki. Einhvern tímann í vikunni fáum við svo nokkurs konar sameiginlega skrifstofu en þeir eru á kafi í nýbyggingum sem stendur þar sem langtíma áætlanir miðast við að fjölga talsvert í skólanum. Svo lærdómurinn er sjálfsagt kominn til að vera... næstu 1095 dagana eða svo.